W dzisiejszym wpisie porównamy różne metody odprowadzania ścieków: szambo bezodpływowe, kanalizację miejską, oczyszczalnię drenażową, przydomową oczyszczalnię biologiczną i przydomową oczyszczalnię biologiczno-chemiczną.
Wybór odpowiedniego systemu odprowadzania ścieków ma ogromny wpływ na późniejsze koszty eksploatacji, komfort użytkowania budynku oraz bezpieczeństwo sanitarne całej posesji. Nie istnieją uniwersalne systemy odprowadzania ścieków, które sprawdzą się w każdych warunkach gruntowo wodnych i przy każdym rodzaju zabudowy. Inne rozwiązanie będzie odpowiednie dla domów jednorodzinnych położonych przy sieci kanalizacji sanitarnej, a inne w zabudowie rozproszonej, gdzie brak możliwości odbioru ścieków przez sieci kanalizacyjne. I o tym dziś porozmawiamy.
Szambo bezodpływowe
Wiele osób decyduje się na zakup szamba ze względu na jego niski koszt, jak i niskie koszty samej usługi montażu. Zbiornik bezodpływowy jest prostą konstrukcją, w związku z czym jest też w zasadzie bezawaryjny i nie wymaga obsługi od właściciela. Szambo jednak jest dość drogie w eksploatacji, co wynika z konieczności jego regularnego opróżniania. Jest też nieekologiczne – wody nie da się ponownie wykorzystać. Szambo może stanowić spory problem, jeśli zapełni się np. w trakcie Świąt, gdy dom jest pełen gości, właściciele wozów asenizacyjnych nie świadczą swoich usług.
W przypadku zbiorników bezodpływowych bardzo ważna jest regularna kontrola szczelności instalacji oraz częstotliwości odbioru ścieków. Nieprawidłowa eksploatacja może prowadzić do przedostawania się nieczystości do gruntu i negatywnie wpływać na środowisko naturalne oraz wody gruntowe. 
Powyższe dane mają charakter orientacyjny i mogą różnić się w zależności od lokalizacji, liczby użytkowników oraz sposobu eksploatacji instalacji [1] [2] [3] [4].
Zwykła kanalizacja
Właściciele domów często cieszą się z możliwości podłączenia do kanalizacji, gdyż jest ona całkowicie bezobsługowa. Jednak korzystanie z niej jest stosunkowo drogie, a zarządcy gmin często narzucają obowiązek wykonania przyłącza nawet wtedy, gdy wolelibyśmy inne rozwiązanie.
Systemy kanalizacyjne wykorzystywane w Polsce najczęściej opierają się na zastosowaniu kanalizacji grawitacyjnej, gdzie ścieki bytowo gospodarcze przemieszczają się pod wpływem własnego ciężaru poziomymi przewodami odpływowymi. W części miast nadal funkcjonuje kanalizacja ogólnospławna, która odprowadza jednocześnie ścieki sanitarne oraz wody opadowe. Coraz częściej stosuje się jednak kanalizację rozdzielczą wykorzystującą odrębne sieci dla ścieków sanitarnych i kanalizacji deszczowej.
Infografika ma charakter poglądowy. Rzeczywiste rozwiązania mogą różnić się w zależności od lokalnych warunków technicznych [5] [6] [7]
W przypadku domowej kanalizacji znaczenie mają także przewody wentylacyjne, pion kanalizacyjny, studzienki rewizyjne oraz odpowiednio dobrane średnice rur. Wszystkie te elementy wpływają na prawidłowe działanie instalacji kanalizacyjnej i ograniczenie problemów związanych z nieprzyjemnymi zapachami albo cofaniem ścieków.
Oczyszczalnia drenażowa
Największą zaletą oczyszczani drenażowej jest jej stosunkowo niski koszt zakupu i montażu. Da się ją jednak zamontować tylko na działkach z określonymi walorami gruntowymi. Przy użytkowaniu oczyszczalni drenażowej może dojść do zatkania przepustowości gleby. Wtedy glebę trzeba wymienić, co jest niemałym kosztem.
Oczyszczalnie korzystające z drenażu rozsączającego wymagają odpowiednich warunków gruntowych oraz właściwego poziomu wód gruntowych. Na gruntach gliniastych albo w trudnych warunkach gruntowych skuteczność takiego rozwiązania może być znacznie ograniczona.
W części instalacji oczyszczone ścieki odprowadzane są do gruntu przez studnię chłonną albo system rozsączający oparty na złożu żwirowym. Jednak żeby system ten działał efektywnie przez wiele lat, konieczne jest prawidłowe wykonanie całej instalacji oraz regularna kontrola jej stanu technicznego.
Przydomowa oczyszczalnia biologiczna
Oczyszczalnia biologiczna jest droższa niż szambo, jednak może okazać się nawet 7x tańsza w eksploatacji. Wodę z oczyszczalni można odzyskać i ponownie wykorzystać, np. do zasilania oczka wodnego lub podlewania roślin. Montażu biologicznej oczyszczalni ścieków nie ograniczają też warunki gruntowe.
Nowoczesne oczyszczalnie biologiczne wykorzystują procesy zachodzące przy udziale mikroorganizmów tlenowych, osadem czynnym albo złożem biologicznym. Możliwe jest skuteczne oczyszczanie ścieków bytowych oraz odprowadzanie ścieków oczyszczonych zgodnie z obowiązującymi wymaganiami dotyczącymi ochrony środowiska.
Tego typu oczyszczalnia składa się najczęściej z osadnika wstępnego, komory biologicznej oraz systemu napowietrzania wspierającego rozwój bakterii odpowiedzialnych za rozkład zanieczyszczeń. Podczas pracy instalacji powstaje również osad nadmierny, który należy okresowo usuwać.
W przeciwieństwie do zbiorników bezodpływowych oczyszczone ścieki mogą zostać ponownie wykorzystane np. do odprowadzania wód opadowych na działce, podlewania roślin albo zasilania zbiorników naturalnych i oczek wodnych.
Przeczytaj też: Oczyszczalnia biologiczna czy oczyszczalnia drenażowa (EKO-BIO czy EKO-ODR)? Co wybrać?
Przydomowa oczyszczalnia biologiczno-chemiczna
Przydomowa oczyszczalnia biologiczno-chemiczna to rozwiązanie jeszcze bardziej zaawansowane niż oczyszczalnia biologiczna. Wymaga regularnego aplikowania specjalnego środka chemicznego, który zadba o obniżenie ilości fosforu w ściekach tak, by spełniały wymogi Unii Europejskiej. Tego typu oczyszczalnie mogą być montowane nawet w aglomeracjach miejskich przekraczających 100 tys. mieszkańców. W miejscach, gdzie nie ma obowiązku podłączenia się do kanalizacji, ta metoda odprowadzania ścieków jest najlepszym wyborem.
Oczyszczalnie biologiczne i biologiczno-chemiczne bardzo dobrze sprawdzają się tam, gdzie nie ma możliwości podłączenia budynku do kanalizacji sanitarnej albo wykonanie takiego przyłącza byłoby zbyt kosztowne. Rozwiązania tego typu często wybierane są również na działkach z trudniejszymi warunkami gruntowymi.
Przy wyborze konkretnego rozwiązania duże znaczenie ma rodzaj ścieków, liczba użytkowników budynku oraz możliwości techniczne na działce. To właśnie dlatego system odprowadzania ścieków powinien być dopasowany do rzeczywistych warunków i sposobu użytkowania gospodarstwa domowego.
Dane mają charakter orientacyjny i mogą różnić się w zależności od warunków gruntowych, lokalizacji inwestycji, sposobu użytkowania budynku oraz rodzaju zastosowanej instalacji [1] [2] [8] [9].
Dlaczego nie istnieje jedno uniwersalne rozwiązanie do odprowadzania ścieków?
To, co dobrze sprawdza się na jednej działce, na innej może generować problemy już po kilku miesiącach użytkowania. Część instalacji wymaga odpowiednich warunków gruntowych, inne są bardziej wrażliwe na sposób użytkowania budynku albo ilość produkowanych ścieków.
Właśnie dlatego wybór systemu odprowadzania ścieków nie powinien sprowadzać się wyłącznie do ceny samego zbiornika czy kosztu montażu. Znaczenie ma przede wszystkim to, jak dana instalacja będzie działała później na konkretnej działce i czy rzeczywiście będzie wygodna w codziennym użytkowaniu przez lata.
Kiedy przydomowa oczyszczalnia ścieków może być lepszym rozwiązaniem niż kanalizacja?
W wielu miejscach podłączenie domu do kanalizacji oznacza zarówno koszt wykonania przyłącza, jak i późniejsze stałe opłaty za odbiór ścieków. Przy większej odległości od sieci sanitarnej sama inwestycja potrafi być po prostu nieopłacalna, dlatego część właścicieli domów jednorodzinnych decyduje się na przydomową oczyszczalnię ścieków nawet wtedy, gdy kanalizacja znajduje się w okolicy. Dla wielu osób ważne są niższe koszty eksploatacji, większa niezależność oraz możliwość ponownego wykorzystania oczyszczonej wody np. do podlewania roślin.
Nowoczesne oczyszczalnie biologiczne dobrze sprawdzają się również tam, gdzie klasyczne szambo wymagałoby bardzo częstego opróżniania albo generowałoby wysokie koszty użytkowania.
Źródła:
[1] GUS – infrastruktura komunalna i opłaty za ścieki https://stat.gov.pl [2] Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie – taryfy za zbiorowe odprowadzanie ściekówhttps://www.wody.gov.pl [3] Cenniki przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych (średnie taryfy w Polsce). [4] Średnie ceny wywozu nieczystości ciekłych publikowane przez samorządy i firmy asenizacyjne. [5] GUS – Bank Danych Lokalnych https://stat.gov.pl [6] Ministerstwo Infrastruktury https://www.gov.pl/web/infrastruktura [7] Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie https://www.wody.gov.pl [8] Rozporządzenie Ministra Infrastruktury dotyczące warunków technicznych instalacji kanalizacyjnych. [9] Dane eksploatacyjne producentów przydomowych oczyszczalni ścieków.
Najczęściej zadawane pytania
Nie zawsze. Zastosowanie kanalizacji grawitacyjnej zależy m.in. od ukształtowania terenu, różnic wysokości oraz możliwości odprowadzania ścieków pod wpływem własnego ciężaru. Przy niewielkich deniwelacjach albo trudnych warunkach gruntowych konieczne może być zastosowanie dodatkowych rozwiązań technicznych.
Kanalizacja ogólnospławna odprowadza jednocześnie ścieki sanitarne oraz wody deszczowe. Kanalizację rozdzielczą tworzą natomiast oddzielne instalacje dla ścieków bytowych i kanalizacji deszczowej.
Tak. W przypadku przydomowej oczyszczalni biologicznej oczyszczone ścieki mogą zostać wykorzystane np. do podlewania roślin albo zasilania oczka wodnego.
Rodzaj gruntu oraz poziom wód gruntowych mają ogromny wpływ na skuteczność działania instalacji. Część systemów, szczególnie oczyszczalnie z drenażu rozsączającego, wymaga odpowiedniej przepuszczalności podłoża.
Tak, głównie ze względu na niski koszt zakupu oraz prostą konstrukcję. Trzeba jednak pamiętać, że zbiornik bezodpływowy wiąże się z regularnym wywozem ścieków oraz wyższymi kosztami późniejszej eksploatacji.
Proces oczyszczania ścieków opiera się na działaniu mikroorganizmów tlenowych, które rozkładają zanieczyszczenia organiczne. W nowoczesnych oczyszczalniach wykorzystuje się m.in. osad czynny oraz złoże biologiczne.
Tak. Regularna kontrola pozwala utrzymać prawidłowe działanie systemu oraz ograniczyć ryzyko problemów związanych z eksploatacją instalacji kanalizacyjnej.
Nie. Odprowadzanie wód opadowych do kanalizacji sanitarnej jest zabronione. Wody deszczowe powinny trafiać do kanalizacji deszczowej, sieci deszczowej albo innych systemów przeznaczonych do odprowadzania wód opadowych.
